Trả lời Chủ đề
Kết quả 1 đến 2 của 2
  1. #1
    Senior Member
    Ngày tham gia
    May 2011
    Bài viết
    296
    Thanks
    21/14

    Tản mạn sau khi đọc "lập trình sư"

    Người ta kể rằng khi cuộc ganh đua giữa Mỹ và Liên Xô cũ đang ở đỉnh cao trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ, có một lần Liên Xô phóng một con tàu không người lái vào thăm dò hệ mặt trời. Con tàu lên đến quỹ đạo và chuẩn bị đi tiếp thì tự dưng chệch hướng và bay mất tích vào vũ trụ bao la… Sau này, khi điều tra lại sự cố đó, các nhà khoa học Nga đã phát hiện ra rằng, phần mềm máy tính dùng để điều khiển chuyến bay đó đã có lỗi. Nghe đâu như chỉ thừa/thiếu một dấu chấm hay dấu phẩy gì đó trong một đoạn mã của lập trình viên, thế mà sự cố đã lập tức xảy ra, con tàu bay đi không ngày trở lại…
    Nhiều năm sau, khi Nga quyết định cho Trạm vũ trụ Hoà Bình “nghỉ hưu”, rất nhiều lo ngại đã xuất hiện, rằng cả một trạm vũ trụ cồng kềnh như thế mà nay đưa trở lại trái đất, nếu sai sót xảy ra thì sự thiệt hại khó mà lường hết được… Nhưng cũng có người lại hân hoan đón chờ sự kiện đó. Một vài bác nông dân ở Úc đại lợi thậm chí còn dọn dẹp quang quẻ cả một diện tích rộng lớn trên đồng cỏ của mình (chắc là chuột túi các bác ấy cũng chẳng cho bén mảng vào), và tìm cách thông báo với phía Nga, rằng mình “tình nguyện” mong muốn trạm Hoà Bình đã hết hạn sử dụng của Nga “hạ cánh” xuống đó, hy vọng điều đó sẽ thành hiện thực, bất chấp nhiều người cho rằng đó là một ý tưởng gàn dở (và nguy hiểm)… Thế nhưng người Nga không theo cách đó, họ đã khéo léo lập trình cho một số môđun không người lái bay lên, lắp ghép vào trạm Hoà Bình, kéo nó bay về khí quyển trái đất, và hạ xuống một vùng biển an toàn đã được dành riêng ở Nam Thái Bình Dương – xa các đồng cỏ của những bác nông dân Úc một khoảng cách tuyệt đối an toàn cho mọi người. Đã không hề có một sơ suất nào dù là nhỏ nhất (trong lúc cả thế giới nín thở lo lắng và nhiều chuyên gia Mỹ hồ nghi về trình độ “tự động hoá” của Nga liệu đã đạt đến đẳng cấp đó?). Người Nga đã không để lập lại sai lầm khi trước, và lần đó, lập trình viên của họ làm việc không chê vào đâu được…
    ……………
    Tự dưng, khi đọc xong “Lập trình sư” tôi lại nhớ tới những sự kiện đó, vì tôi vốn khoái những cái kiểu “vụ trụ”, “con người là một tiểu vũ trụ” kiểu như thế, hay còn vì gì nữa, tôi không rõ…
    Khi còn nhỏ, tôi ngưỡng mộ những người giỏi toán, lúc lớn dần lên tôi ngưỡng mộ nhất là Anhxtanh (ông cũng giỏi toán luôn). Tôi cũng chuyển qua thích thú cả Tin học và máy điện toán nữa – khoảng từ khi học Y khoa năm thứ 2. Rồi tôi lần lần được biết đến những cái như “câu lệnh”, “hàm”, “biến”, “cú pháp”… khi mon men đọc vài ba sách toán tin.
    Khi là sinh viên y năm thứ hai, tự dưng tôi quen biết với một anh chàng sinh viên khoa Lý trường Bách Khoa và có cơ hội chạm vào những cái máy “điện toán” thường xuyên hơn… nhưng “lập trình” vẫn là cái gì đó cao vời vợi và tôi phải vừa tự mày mò, vừa học lỏm của anh chàng khoa Lý.
    Đến Viện Năng lượng Nguyên tử Quốc gia, Viện Cơ học,v.v. những lần đầu (chả là có vài người họ hàng làm việc ở đó) tôi choáng ngợp vì cái không khí “khoa học cao siêu” bên trong các phòng máy tính. Ngày đó vẫn còn nhớ, ông anh họ tay múa trên bàn phím chiếc Olivetti, rồi quay sang giải thích cho tôi rằng anh ta đang lập trình mô phỏng bài toán xử lý nhiệt của lò phản ứng hạch tâm… cả cái gọi là “mô phỏng” lẫn “xử lý nhiệt của lò phản ứng” đều xa vời vợi, tôi chỉ thấy những đồ thị, sơ đồ lò màu sắc thay đổi trên màn hình, nhìn choáng. (Sau này, anh ấy đã lấy bằng tiến sĩ về vấn đề này tại một nước Đông Âu). Nhưng may cái là tôi nài nỉ được… vợ anh ta – bà chị dâu họ của tôi – vào một cuộc phiêu lưu lập trình. Hai chị em lọ mọ tiếp xúc với một công ty liên doanh với nước ngoài rồi vớ được một hợp đồng nhỏ, dùng FoxPro để lập trình quản lý. Dự án rất mệt mỏi, nhưng cũng kiếm được một ít tiền, cũng quí giá trong cái thời còn khó khăn ấy… nhưng dù sao, tôi cũng chỉ làm “điếu đóm” cho bà chị giỏi tin học mà thôi.
    Cho tới lúc vào học Bách Khoa, tôi thấy mọi sự lập trình của mình vẫn chỉ dấm dớ, và chả ra đâu vào đâu, xét về khía cạnh tính thực dụng của nó. Làm sao mà người ta cứ dạy chúng tôi đủ thứ ngôn ngữ lập trình, giải thuật, phương pháp tính, lý thuyết tối ưu, rồi công nghệ phần mềm như thế chứ… Nhồi sọ lý thuyết suông như vậy là một sai lầm lớn lao. Mà nào có phải mình tôi gánh chịu, một vài đồng chí học cùng tôi, sau này nghe đâu như cũng lên sếp to to tận bên FPT, mà cũng phải cắn răng vào học…
    Tới khi học sau đại học, vẫn như có duyên số với cái sự “lập trình”, một vài môn học về thống kê toán của tôi lại làm cho tôi một lần nữa phải đau đầu. Nhưng cái vụ này thì nan giải hơn những mớ lý thuyết suông ở Việt Nam ngày trước. Tuy vậy, tôi thấy mình có hứng thú hơn. Có lúc, ngồi vào một máy PC gõ những dòng lệnh lạch cạch, hiện lên một màn hình xanh xanh, dùng telnet nối tới một cái máy thuộc dòng máy tính lớn (mainframe) cách đó có khi vài ba cây số mà chỉ nghĩ tới thôi đã đủ thấy thinh thíc rồi, một chiếc RS6000 chạy hệ điều hành UNIX hẳn hoi ! Lắm lúc, chỉ là một bài toán mô phỏng đơn giản (lại “mô phỏng” nhưng tôi chỉ phải làm những bài tập bé bé về thống kê toán thôi, không làm ảnh hưởng gì tới hoà bình của nước Mỹ hay động chạm gì tới một lò phản ứng hạch tâm), nhưng cũng khiến cho cái RS6000 ở xa xa làm việc một lúc rồi mới nhả ra kết quả… tôi khoan khoái tận hưởng cái cảm giác ít ra thì đoạn chương trình SAS mình viết cũng đủ… phức tạp đến mức bắt được cái máy RS6000 chạy mất một lúc lâu lâu, không trả lời kết quả đánh xoẹt một cái như mọi khi.
    Chỉ đến khi làm luận án, tôi mới thấy cái “tư duy lập trình” đó dường như cũng có lúc dùng đến. Sau một hồi tranh luận, lắm khi cùng với một lúc mấy giáo sư, tôi nhận được một câu xanh rờn từ một bà giáo hướng dẫn, rằng tôi sẽ phải tìm cách chuyển dạng bộ dữ liệu DHS đó từ dạng truyền thống, sang một dạng khác. Nhiệm vụ đặt ra là phân tích đến từng chi tiết của những sự kiện trong lịch sử sinh con đẻ cái của gần 6000 phụ nữ Việt Nam để đưa ra “ánh sáng” những gì liên quan đến cái sự “vỡ kế hoạch” của họ (từ chuyên môn ta gọi là “mang thai ngoài dự định” – nghe thật chả hấp dẫn bằng những cái như “lò phản ứng hạch tâm” gì cả, nhưng là nghề của tôi). Bà giáo nói bằng cách gì không biết, nhưng nếu không phân tách được các sự kiện đó một cách cụ thể và khoa học từ cả một mớ bòng bong đó, thì tôi không thể làm gì được – vì bước tiếp theo – các phân tích thống kê cao cấp – cần phải dựa trên một bộ dữ liệu có cấu trúc hoàn toàn khác – nếu như tôi quyết tâm đi theo hướng nghiên cứu đó. Bà ấy có một vẻ ngoài hơi lành lạnh, chỉ hơn tôi vài ba tuổi và có sự tự tin của một phụ nữ còn trẻ nhưng đã sớm thành đạt. Bà ấy rất quí mến tôi, nằng nặc thuyết phục bằng được ông giáo sư chủ tịch hội đồng của tôi để ông đồng ý bổ sung thêm bà ấy vào danh sách hướng dẫn luận án cho tôi, dù lúc đó danh sách đã đầy đủ rồi. Nhưng về mặt chuyên môn, bà ấy luôn yêu cầu cao và nhất định không khoan nhượng, mặc dù bà cũng chưa hình dung ra cụ thể phải xoắn vặn cái dữ liệu đó thành hình thù ra sao cho thoả đáng, nhưng lại bắt tôi phải giải quyết được. Nghĩ mãi, tôi quyết định phải lấy các dữ kiện đã có sắp xếp chúng lại theo một trật tự mới. Ngần ấy người phụ nữ, trong bao nhiêu năm sống, đã có thai, nạo thai, lại có thai, đẻ con, dùng thuốc tránh thai, bỏ thuốc, lại có thai, nạo thai, đi đặt vòng, v.v. cứ như thế vô số khả năng xảy ra… Và phải tách bạch từng quãng nhỏ trong cả cuộc đời họ ra thành từng giai đoạn một, ứng với từng sự kiện… Tôi đi đến quyết định là phải viết cú pháp lệnh, rất nhiều lệnh, và phải làm đi làm lại trong cả một quãng đời của họ, và làm với từng người trong số họ, v.v. và thế là các dòng lệnh của một chương trình đã hiện ra,… từng dòng, từng dòng một, theo những trật tự mà bao năm nay tôi được học, rồi quên, rồi học lại, cằn nhằn vì những logic của nó, để rồi bây giờ những logic đó quay lại, giúp tôi vẽ nên những sơ đồ, lưu đồ, các giải thuật nho nhỏ cho từng trường hợp, rồi liên kết chúng lại thành một chương trình hoàn chỉnh… Sau khoảng vài tuần mày mò và viết (trên một phần mềm vốn không phải là một ngôn ngữ lập trình kinh điển), cuối cùng tôi có được bộ dữ liệu trải dài ra như mong muốn, và tiếp theo mới là phần việc chính của luận án: những bộ lệnh của các phép toán thống kê trên một phần mềm khác nữa để đưa ra những suy luận cuối cùng…

    Khi bảo vệ xong luận án, bà giáo đó đã mềm tính hơn và bảo tôi, rằng thông thường bà không bao giờ đi xin học trò một bản luận án nào để cất vào tủ, có chăng là sinh viên làm xong thích thì tặng bà, bà nhận. Nhưng lần này, bà rất muốn tôi tặng một cuốn vì phần phụ lục của nó – bà nói thẳng – là đoạn chương trình đã được in ra đầy đủ và công khai, với đầy đủ cả những lời giải thích bên cạnh theo đúng cách mà các lập trình viên thường làm – mà bà rất muốn tham khảo và dùng tới sau này, vì đó là một cách làm rất mới đối với một bộ dữ liệu không hề mới…
    Có lẽ, đó là một sản phẩm của sự lập trình mà tôi ưng ý nhất, nó ra đời khoảng đúng 10 năm sau khi tôi mon men gõ những dòng cú pháp cho những bài tập lập trình đầu tiên… nó là mồ hôi tôi đã đổ ra, cật lực, rất tập trung, trong một khoảng thời gian không quá dài, để đổi lấy một cách nhìn hoàn toàn khác về những dữ kiện về đời sống tình dục và sinh đẻ của vô vàn người phụ nữ, những người “vô danh” bởi với tôi họ không có tên họ cụ thể nào, họ rải rác trên khắp đất nước Việt Nam… mà về cuối, chỉ còn hiện ra dưới dạng những ký hiệu toán học, những mã số…
    Đọc đến đoạn cuối của “Lập trình sư”, khi chàng trai bị đặt trước câu hỏi: “Không có máy tính, cậu có lập trình được không?” tôi vừa buồn cười, vừa suy nghĩ… Vẫn biết là câu chuyện mang nhiều tính trào lộng, hài hước, nhưng tôi chợt nhìn lại đời mình, thực sự cái gì đã xảy ra? Tôi đã làm được gì cho đời này?
    Là một bác sĩ, tôi hầu như không chữa chạy cho ai thật sự đầy đủ từ đầu chí cuối cả? ngoại trừ một số người tôi cứu chữa, góp phần cứu sống trong những ca trực, những phiên mổ thâu đêm suốt sáng khi còn là một cậu sinh viên y khoa, không có ai khác ?
    Đừng lãng đãng như mấy, để quên mất đường về.
    Đừng như cánh chim xưa, phiêu lãng quên cội nguồn.

  2. #2
    Senior Member
    Ngày tham gia
    May 2011
    Bài viết
    296
    Thanks
    21/14
    Là một kỹ sư tin học, mang cái danh đó tôi làm được ra sản phẩm tin học gì cho đời? ngoại trừ việc viết được vài dòng lệnh lăng nhăng suốt những tháng ngày học hành, cho tới một chương trình, tạm gọi là ưng ý để giải quyết được một số vấn đề “hàn lâm” và trước nhất là nó giúp tôi lấy thêm được một mảnh giấy khổ to có những dòng chữ viết kiểu cổ cổ và hoa mỹ như một vật chứng cho một “trình độ” học vấn… Tất nhiên, việc học để có một trình độ nhất định cũng là một thứ phải làm. Vả lại, để làm được những việc như bây giờ, tôi có thể biện minh là mình cần nhiều thứ (trong đó có bằng cấp). Và khi làm những việc này, tôi đã lớn dần lên, tôi đã và đang đóng góp vào một sự gì đó rộng lớn hơn, cho cả cộng đồng, không chỉ một vài con người cụ thể. Nhưng chừng đó dường như vẫn là tự bao biện…
    Ai đó đã “lập trình” để tôi làm tất cả những việc như vậy? ai là người khai báo biến trên một màn hình xanh xanh khổng lồ? để tên tôi chợt trở thành một biến số nào đó? cũng tựa như những ký hiệu mà tôi đã dùng cho các dòng lệnh của mình?
    Rồi hơn nữa, chúng ta làm gì trên đời này? Chúng ta loay hoay với những sự “lập trình” của riêng mình. Chúng ta được lập trình để cắm cúi học khi còn bé, để vượt qua vô vàn các kỳ thi, sát hạch, rồi kiểm tra… chúng ta lại quay lại, rao giảng, dạy lại những người đi sau làm những việc tương tự như thế…
    Nếu những lập trình viên của Nga ngày đó làm sai một trong những dòng lệnh hoàn hảo của họ, có thể trạm Hoà Bình thay vì rơi xuống biển an toàn, đã rơi vào một hòn đảo nho nhỏ nào đó, như là Vanuatu chẳng hạn – nói là nhỏ nhỏ nhưng đó là cả một quốc gia đấy – mặc dù cái đất nước bé nhỏ đó chỉ có rất ít dân cư, và cả nước nghe đâu chỉ có đúng 7 bác sĩ. Hoặc tệ hơn, rơi chệch sang phía tây, và vào một thành phố đông đúc như Sydney ? điều đó là rất có thể, vì họ chẳng đã từng mắc lỗi và để mất đứt cả một tàu thăm dò vũ trụ rồi còn gì?
    Nếu ngày đó tôi không kết thúc những dòng lệnh đó đủ hoàn hảo để bà giáo và cả hội đồng ưng ý, ngần ấy phụ nữ Việt Nam vẫn tiếp tục cuộc sống của mình, chẳng ai trong số họ mảy may nghĩ ngợi gì về nó hay biết đến những đoạn “do if… end if ” đó cả… Hơn thế nữa, nhiều người trong số họ – kể cả khi tôi có kết thúc cái “chương trình” mình đã viết cho máy điện toán và lấy được mảnh bằng – vẫn phải chịu đựng nhiều thiệt thòi… Nhiều người trong số họ chắc rồi cũng có lúc vẫn phải dứt ruột phá bỏ những giọt máu của mình, nhiều người chắc vẫn không được hưởng những dịch vụ y tế phù hợp, không được tư vấn để tránh được những điều không mong muốn… Đằng sau những mỹ từ, đằng sau những bài báo khoa học được quốc tế công nhận của tôi, những số phận phụ nữ như là vô danh đó vẫn phải có lúc biết đến sự đau khổ, chính là điều khiến tôi áy náy…
    Tôi không dám nói nhiều điều trên đời này là vô nghĩa, là vô vị, là vô ích, nhưng tự dưng tôi có cảm giác bất an, như thể nhiều điều quan trọng hơn, thiết thực hơn đã bị bỏ qua đi, vì chúng ta (có cả tôi trong đó) dành thì giờ, tâm sức cho những việc mà ta cứ tưởng là quan trọng lắm… kỳ thực có khi chỉ giúp ích cho một dúm người…
    … Tôi tưởng tượng cảnh mình leo mãi leo mãi lên đỉnh Phan-xi-păng như cái anh chàng trong truyện… tôi tự mình bật cười, khi nghĩ đến đoạn nếu mình là anh ta, nâng cao hai tay dâng tặng một chiếc laptop – ắt hẳn phải là MacbookPro như loại tôi đang dùng đây… và cụ già sẽ lại nói ra những điều làm tôi choáng váng…
    Tôi biết chắc nếu ngày mai mình đăng ký một tua du lịch mạo hiểm, hay du lịch sinh thái nào đó, thì sẽ có lúc tôi leo được lên đỉnh núi đó. Nóc nhà của Đông Nam Á chỉ cao chừng 3.143 mét mà thôi… có người sẽ nói lên cao như thế mệt lắm, không khí không có đủ dưỡng khí cho chúng ta thở vào,v.v. nhưng có hề gì. Xét về độ cao, tôi đã từng tới độ cao hơn 5.500 mét trên cao nguyên Tây Tạng mà chỉ sau một đêm ngủ dậy, tôi đã thấy khoan khoái và thở như dân bản địa rồi đó thôi… tất nhiên, để leo lên cao sẽ phải rèn luyện thêm về thể lực, không phải leo một phát lên ngay được. Nhưng chắc là được. Rồi tôi lại nhớ mình từng xem phóng sự về nhóm vận động viên Việt Nam chinh phục Everest. Đỉnh cao đó thì những 8.850 mét, cao nhất quả đất, nhưng có người vẫn lên được. Phải thừa nhận rằng nhìn họ, tôi thấy thèm được như họ, được làm một cái gì đó mạnh bạo, thoát khỏi cuộc sống đơn điệu hàng ngày … Rồi tôi nhớ tới cảm giác khi xưa chỉ đứng ở núi rừng miền Trung, nhưng vào một sớm mùa đông, lên đỉnh núi nhìn xuống dòng sông xanh ngắt bên dưới, hít một hơi dài đầy lồng ngực, có lẽ đến hàng lít không khí cuối đông lẫn với sương sớm nơi núi rừng bạt ngàn… tinh khôi và lòng khoan khoái…
    rặng Hy mã lạp sơn và đỉnh Everest mây phủ (ảnh: KL)

    Vậy nhưng cuộc đời xét cho cùng là gì? Mục đích của chúng ta là mơ mộng về những đỉnh cao? Rồi chinh phục chúng? Có lẽ tôi cũng nên tìm lên Phan-xi-păng một lần? để tìm thấy sự tĩnh lặng? tất nhiên tôi không hy vọng sẽ có một ông cụ nào đó đang thư thái lập trình trên đó, nhưng ít nhất để tôi đối diện với chính tôi?
    Anhxtanh vĩ đại đã lên đến đỉnh cao với Thuyết Tương đối, về cuối đời cũng đã rất cố gắng để phát triển Thuyết Trường thống nhất (Unified Field Theory) – một học thuyết được coi là nếu thành công sẽ còn kinh khủng hơn cả Thuyết Tương đối của chính ông trước đó – một đỉnh cao hơn nữa – như thể ta so Everest với Phan-xi-păng bé nhỏ… Và qua lý thuyết mới đó, ông đã cố gắng giải mã chính sự sáng tạo của Đấng Tạo hoá… Câu nói nổi tiếng của ông những năm đó là “Chúa không chơi trò súc sắc…”, vậy mà không thành… đến khi vĩnh viễn ra đi ông cũng chưa nhìn thấy thành quả gì của lý thuyết mới.
    Như anh chàng Văn trong truyện, âu cũng là muốn lên một “đỉnh cao” về lập trình? Và rồi ngộ ra đó lại không phải là điều đáng làm? Cái đáng làm là “lập trình” cho chính mình để có một cuộc đời thực đầy ý nghĩa? Một cuộc sống cân bằng, hài hoà? Cái đáng làm là điểu khiển “tiểu vũ trụ” – chính là chúng ta – những con người bé nhỏ trong cả vũ trụ bao la này (mà thậm chí, chỉ có một vũ trụ hay nhiều vũ trụ chúng ta còn chưa dám chắc, bởi theo nhiều lý thuyết gần đây – như string theory – rất có thể có nhiều vũ trụ đang tồn tại song song, thậm chí có nhiều “số phận” của từng người trong chúng ta !?)…
    Nếu ai đó từng xem phim “The bucket list” ắt sẽ nhớ cảnh hai người đàn ông đối ngược nhau về mọi thứ nhưng cuối cùng đã dành ra những ngày tháng cuối cùng của đời mình chiêm ngưỡng (phải dùng từ “chiêm ngưỡng” một cách trân trọng) những gì họ trước đây chỉ nghĩ đến như một ước muốn cao xa, cảnh họ giúp nhau nhận ra rằng mình đã để mất đi rất nhiều thời gian cho những việc vụn vặt, tầm thường, rằng mình lẽ ra đã có thể làm cho bao người thân hạnh phúc hơn, v.v.
    Phải chăng, tất cả điều đó đã được ai đó, ở đâu đó xa xôi, bằng cách nào đó, “lập trình” kỹ lưỡng đến mức đó, rồi vì những lý do nào đó, cất dấu những mã chương trình đó, vào những chỗ hay theo những dạng thức nào đó, để cho chúng ta phải làm gì đó, với sự thức tỉnh của ai đó, để nhận thức ra tất cả những điều đó…

    Liệu có ai đó có cùng suy nghĩ như tôi ? nếu đúng là như thế, có lẽ tất cả chúng ta nên cùng nhau làm điều gì đó để làm cho cuộc sống giàu ý nhĩa hơn?
    [ mở ngoặc :
    truyện ngắn “lập trình sư” mà tôi sưu tầm được trên Internet có tại đây:
    http://klfosb.wordpress.com/2010/08/22/laptrinhsu/
    sau khi viết tản mạn này một thời gian, nhằm ngày 01-01-2010 tôi đã tụ tập một nhóm bạn trẻ 8, 9x cùng tôi leo Phan-xi-păng, chúng tôi đã lên đỉnh vào gần trưa ngày 02-01-2010... những suy nghĩ tản mạn mà cảm hứng có được từ chuyến đi đó có tại đây. Bây giờ, khi đã lên đó và quay về thì tôi biết rõ là ko có cao nhân nào ở đỉnh cao 3143 m đó để dạy người đời lập trình cả (!), và tôi đã ngộ ra thêm nhiều điều...
    Đừng lãng đãng như mấy, để quên mất đường về.
    Đừng như cánh chim xưa, phiêu lãng quên cội nguồn.

Múi giờ GMT +7. Bây giờ là 12:42 PM.
Design by MarNET